როცა ვიბადებოდი

დიდი დიღომი მართლა დიდი იქნება. გლდანზე დიდი, ფოთზე და გორზეც. ჯერ აქ პირველი და მეორე მიკრორაიონები შენდება, მალე მესამეშიც დაიწყება საცხოვრებელი კორპუსების დამონტაჟება. მესამე და მეოთხე მიკრორაიონებში მიწისქვეშა კომუნიკაციებს აწყობენ, – ჟურნალისტი ცდილობს მხატვრულად გადმოსცეს კომუნისტური ევოლუციის სცენა და სამშენებლო სტატიის წერას იწყებს ფრაზით: “ცრის”… გლდანისხევზე მეტად გავფართოვდებითო, ხეს რომ მოჭრი და მის ადვილზე სახლს ააშენებ, იმ ხეს უნდა ჯობდეს, თუ არა და, ხეს რას ერჩიო, – ბოლო დროინდელი ჰობია, შემთხვევითობის პრინციპით ავარჩიო თარიღი და იმ დროის ყველა პრესას გავეცნო. ამჯერად ვადგები ეროვნულ ბიბლიოთეკას და კატალოგში  ’87 წლის 7 ნოემბერს ვეძებ.
მსოფლიოში ცნობილმა ამერიკულმა კინოფირმა “კენონმა” შეისყიდაო “მონანიება” ყველა კონტინენტზე ჩვენების უფლებით. ამ დროისთვის კინოთეატრებში “ხარება და გოგია” გამოსულა, ფოტუჟურნალისტებისთვის კი გამოფენა მოეწყო. ის ცნობილი სახეები, ფოტოებით რომ გვახსოვს, სწორედ მაშინ, აი, ბალანჩივაძის, მამედოვის, დუმბაძის.
შავ–თეთრი გაზეთები წითელი პირველი გვერდით იბეჭდებოდა. რევოლუციიდან სამოცდამეათე წლისთავს აღნიშნავდნენ. სახელმწიფო პრემიები მიენიჭათ მშრომელებს. მილიციელები განსაკუთრებით აღნიშნავდნენ დღეს. დღე ორიენტაციის შემოწმების თარიღად გამოცხადებულიყო, რამდენად სწორი იყო რევოლუციის მიერ განვლილი გზა. თან ქართველ კლასიკოსებზე წუხდნენ, რომლებსაც არ მიეღოთ ევოლუცია. გაზეთები სისტემატიურად აღწერდნენ ურბანულ თუ სოფლის ცხოვრების წესებს. მკაცრ ფერებში ხატავდნენ ოჯახების არასტაბილურობას და  კეთილდღეობას, რითიც მნახველებს ანახებდნენ სულიერად გათიშული ოჯახის წევრებით დასახლებულ, ფორმალურად არსებული, შინაგანად დანგრეული ოჯახების კატასტროფულობას. არა მხოლოდ ოჯახის წევრებისთვის, ერისთვის. გამოაქვეყნეს ნახატი “დახვრეტა აგურის კედელთან”, სადაც გაუცხოების პრობლემა ჩანდა. იქვე რობერტ სტურუა საუბრობდა ახალ გახსნილ თეატრზე, რამაზ ჩხიკვაძის “მეფე ლირზე”. იდგა დედა ენის პრობლემა. იმ წუთებში სპორტული გადაცემა გადიოდა თურმე: “გოლი” ერქვა, ცოტა ხანში “ზღაპრის გუდა” დაიწყებოდა.
პატარა რომ ვიყავი

ქინდლის რომანტიკა


შაბათ–კვირის ამინდია:
ბუხართან რომ ზიხარ, მუხლებში ჩაის ფინჯანი რომ გაგიჩხირავს და წიგნში საინტერესო ადგილებს ნიშნავ: ამას დავუბრუნდებიო.
დაბრუნება კი მომავალ ქარიშხალს, მაგნიტურ დღეს ან მთვარეობას შეგიძლია, – გარემო აქტიურობისთვის რომ გფიტავს და შიგნით იკეტები.
ისეთი ამინდია, მეგობრებთან წასვლას დაგაზარებს, კიდევ უფრო მიუახლოდები გამათბობელს და წერ.
წერა კი შეიძლება სახლშიც და გარეთ.
ამას წინათ გარეთ ძველ ლექტორს შევხვდი:
ჩინეთის სკოლებში შემოქმედებითი წრეაო გახსნილი: მწერლების პირადი დეტალების გავლით, ეპოქის სულიდან დაწყებული სტილისტური წყობით დასრულებული, ასწავლიან სხვადასხვა მწერალს.
საკონტროლო წერისას კი მათნაირად დაწერას სთხოვენ:
“დაწერე ისე, როგორც დაწერდა ჯოისი გლობალურ დათბობაზე”,
“დაწერე ისე, როგორც დაწერდა კაფკა დაბალ პენსიებზე” და სხვ.
პლაგიატი.
შენ დაგიწერია პლაგიატით?
სინამდვილეში, ამაში ცუდი არაფერია: ცდილობ ბოლომდე შეხვიდე მწერალში, გახსნა ის და შენს თავზე განიცადო სხვა.
მერე რა, რომ ჩინურად, მთავარია არ აითქვიფო. ალბათ.

თქვენი არ ვიცი და მე წიგნის წაკითხვამდე ძალიან მხიბლავდა ავტორის პირადის მოძიება.
წიგნის კითხვა ისტორიის გარეშე რიზომული კონტაქტია.
ამასობაში გავიგე, რომ ტერენტი გრანელი ომში ყოფილა, “მემენტო მორი” კი საბჭოთა ხელისუფლებას მიუძღვნა, ცოცხალი ადამიანები მიწაში რომ ჩამარხა:
ამდენი სხეულისგან თურმე მიწა იძროდა. ის კი საფლავებთან საათობით მდგარი, ტიროდა და მერე უთქვამს: სიკვდილი არც თქვენ აგცდებათო.
ტერენტი აუცილებლად იქნებოდა ბლოგერი.
დღიურად გაგვაცნობდა პირად ცხოვრებას. იწუწუნებდა: “აქ სხვები წერენ ქალის ფეხებზე, მე კიდევ ვუწერ უსაზღვროებას”.
მისნაირად რომ მეწერა, შევეცდებოდი გარკვევას, სად მთავრდება უსასრულობა.
სამაგიეროდ, მოთხრობებს ვერ ამთავრებდა ალ. ყაზბეგი.
სულიერად იყო ავად. წერდა და წერტილს ვერ სვამდა.
აი, უბრალოდ ვერ ამთავრებდა.
იმასაც ამბობენ, არავის დარჩენია ამდენი დაუსრულებელი ნაწარმოებიო.
მისნაირად რომ მეწერა, თუთიყუში რომ ყავდა, მოთხრობაში მის დიალოგებსაც ჩავურთავდი. გამოვიდოდა თითქოს ორი პიროვნება წერდა. ახლა მოდაშია ისტერიები.
ისტერიისგან შორს იქნებოდა ვაჟა.
იცი, სტალინისთვის გაურტყამს.
ჰო, ოღონდ სტალინი ჯერ ბავშვი იყო. ვაჟა სკოლაში მუშაობდა.
ისე გაარტყა, კიბიდან გადავარდა.
მერე საბჭოთა კავშირში კაი ხნით ვაჟას სწავლება აკრძალული იყო.
მე რომ მისნაირად მეწერა, აუცილებლად გამოვიდოდი წიგნის, როგორც ქაღალდთა კრებულის, წინააღმდეგ.
მწვანეთა რიგებში ჩავეწერებოდი და დავწერდი ხეებზე, რომლებსაც აჩანაგებენ მორიგი წიგნის ან ჟურნალის შექმნისთვის.
დავწერდი ხეზე, რომელსაც ჩეხავენ, ფართო მკრედიანი ქალი რომ დაახატონ.
ან თუნდაც ხეები დაახატონ და დაწერონ: “ტყე შეუნახე მამულსა”.

რა კარგი გამოგონებაა ქინდლი.
არც ხეს ჭრი, ისე კითხულობ.
რა კარგი გამოგონებაა გაზი.
არც ხეს წვავ, უბრალოდ თბები.
ძველ დროში როცა გაზეთის ან წიგნის რამდენიმე ეგზემპლარი გამოდიოდა, ახლა ათასობით ტირაჟით იბეჭდება.
მალე ხეზე შექმნილი პერიოდიკაც იწყებს გაქრობას.
მეგობრების მოთქმა კი წიგნის ვირტუალური სისტემით ჩანაცვლებაზე, ცაცხვების რომანტიკას გავს, რომ ქინდლს გადაფურცვლისას სუნი არ ასდის, რომ ნამდვილი წიგნი ქაღალდისაა და ა.შ.
როცა მათ ვეკითხები, რატომ ურჩევნიათ ქაღალდის ვარიანტი, პასუხობენ, რომ ხიბლი აქვს. ეს კი ისეთი პასუხია, გოგონებმა მონარქიაზე რომ მიპასუხეს: რომანტიკულია, წარმოიდგინე პრინცი და პრინცესა, როგორც ზღაპრებშია..

ძველი ქართული გაზეთი

მე–19 საუკუნის დასაწყისში საქართველოში გაზეთი დაიბადა. თუმცა ზ. ჭიჭინაძე გვაწვდის ცნობას, რომ საქართველოში პერიოდიკა მანამდეც იყო, მაგრამ ამ ცნობას არავინ უდასტურებს. ცნობილი ისაა, რომ მე–18 საუკუნის ბოლოს საქართველოს ბოლო მეფის შვილმა იოანე ბატონიშვილმა წარუდგინა საქართველოს უკეთ მოწყობის პროექტი. გიორგი მე–12–ს პროექტი მოეწონა, მაგრამ მერე ქვეყანა აირია, დამოუკიდებლობა დაკარგა და პროექტი არ განხორციელდა.

1819წ. 8 მარტს საქართველოში “საქართველოს გაზეთი” გამოდის. ეს იყო პირველი პერიოდული გამოცემა ამიერკავკასიაში. გაზეთი ოთხ გვერდიანი იყო. არ ჰყავდა ერთი რედაქტორი. კავკასიის სამხედრო შტაბი სсემდა. კვირაში ერთხელ გამოდიოდა. ჯერ რუსულად და რუსულიდან ქართულად ითარგმნებოდა. გაზეთის გამოშვების ინიციატორი რუსეთი იყო. ოფიციალური უწყებანი და ბრძანებანი იბეჭდებოდა. მცირე ტირაჟის იყო. არავინ ყიდულობდა. 1820 წელს გაზეთს სათაური გადაერქვა. “ქართული გაზეთი” დაერქვა. 3 წელი გამოდიოდა და 1821 წელს შეწყდა.

1828 წელს გამოდის გაზეთი “ტფილისის უწყებანი”, დაახლოებით იმავე ფორმატის, ისიც ოთხ გვერდიანი და კვირაში ერთხელ გამოდის. ოფიციალური ორგანოა, მაგრამ წინა გაზეთისგან იმით განსხვავდებოდა, რომ რედაქტორი ჰყავდა. მთავარი რედაქტორი პავლე სანკოვსკი იყო. რუსული ნაწილი – გრ. გორდეევი. ქართული გაზეთის – ს. დოდაშვილი, რომელიც ხანდახან შეძლებდა და თემას გადაუხვევდა.

1832 წელს “ტფილისის უწყების” დამატებად პირველი ქართული ჟურნალი “ტფილისის უწყების სალიტერატურონი ნაწილნი”. მარტო ქართულად გამოდის. თვეში ორჯერ. მისი გამოცემა მალევე შეწყდა, ’32 წლის შეთქმულებას იდეოლოგიურად ამზადებდაო. ოფიციალურ მიზეზად კი უსახსრობა დასახელდა.

ამის მერე საქართველოში დიდი ხნის განმავლობაში არაფერი გამოდის. ქართული სტამბებიც გაანადგურეს. ხოლო 1838 წელს რუსული გაზეთი გამოდის სახელად “закавказкий весник” მისი ქართული ვარიანტი 1840 წელს გამოვიდა, “კავკასიის მხარეთა უწყებანი” ერქვა.

40–იან წლებში რუსული ” закавказ ” 1852 –54 წწ. გიორგი ერისთავის “ცისკარი”, რომელიც ისევ 1857 წელს აღდგა. ამის მერე საქართველოში ინტერვალის გარეშე გამოდის გაზეთი.